Paushuize

Pausverblijf nu onder andere trouwlocatie

Het monumentale Paushuize is eigendom van de provincie Utrecht en staat op de hoek van de Kromme Nieuwegracht en het Pausdam, vlakbij de Utrechtse Dom. Paushuize is het een na oudste pand van de stad. In 1517 startte de bouw. Adriaan Floriszoon Boeyens wilde er gaan wonen bij terugkomst uit Spanje, waar hij verbonden is aan het hof van keizer Karel V. Maar in 1522 wordt hij gekozen tot paus Adrianus VI, de enige paus die Nederland ooit heeft gehad. Helaas sterft hij een jaar later al in Rome. Zijn huis, waar hij dus nooit heeft gewoond, is altijd ‘Paushuize’ blijven heten, als eerbetoon.

Na de Hervorming komt Paushuize in particuliere handen en heeft sindsdien diverse verbouwingen meegemaakt. Zo is in 1633 het zijhuis aan de Kromme Nieuwegracht met poort en brug toegevoegd. In 1750 is een deel afgescheiden: het Klein Paushuize. Van 1815 tot 1954 is Paushuize het woon- en werkverblijf van de commissaris van de Koning(in). Bij een grote verbouwing in 1830 is een zaal aangebouwd, bedoeld als vergaderzaal voor Provinciale Staten (statenzaal). Deze zaal was oorspronkelijk in een marmer imitatie geschilderd, maar eind negentiende eeuw is hier overheen geschilderd in een donkerrode neo-Pompeiaanse stijl, gebaseerd op de in Pompeï gevonden fresco’s. In 1954 is de hele zaal wit geschilderd en zijn er spiegels geplaatst. Hij wordt ook wel spiegelzaal of balzaal genoemd. Bij een recente restauratie is de zaal teruggebracht in de neo-Pompeiaanse stijl.

Tot 1986 is Paushuize gebruikt als provinciehuis. En in 1985 heeft Paushuize voor het eerst een echte paus op bezoek gehad: paus Johannes Paulus II.

Elke laatste zondag van de maand is Paushuize open voor publiek. Verder is het in gebruik als evenementen- en vergaderlocatie en is het een trouwlocatie. 

Onderhoud aan het duurzaamste monument

Paushuize is in 2010-2011 grondig gerenoveerd met veel aandacht voor duurzaamheid. In 2015 is het uitgeroepen tot meest duurzame monument van Nederland, dankzij onder meer de centrale lucht- en warmtepomp, ledlampen met bewegingssensoren, energiezuinige liften, waterbesparende toiletten en een energiezuinig ventilatiesysteem. Binnenluiken zijn geherintroduceerd om warmte/koelte binnen te houden.

Jurriëns voert er jaarlijks onderhoud uit, variërend van het nalopen en gangbaar maken van draaiende delen tot volledige gevel- en dakrenovaties. Om overlast voor bezoekers te beperken zijn werkzaamheden aan gevels en daken opgesplitst; per jaar wordt een gedeelte van het pand in de steigers gezet.

In 2024 zijn de gevels en het dak aan de binnentuin onderhanden genomen. Al het voeg- en metselwerk is nagelopen en diverse schades zijn verholpen. Verder zijn alle pannen van het dak geraapt en is het dakbeschot nagelopen en hersteld. Ter bescherming is waterkerende folie aangebracht, voordat de pannen werden teruggelegd. De zinken goten aan deze zijde zijn vervangen. Ook zijn de gevelvensters en gootlijsten, inclusief dakkapellen, opnieuw geschilderd en zijn er zonnepanelen geplaatst.

In de gevel van het poortgebouw is een beeld verwerkt van een Romeinse soldaat die op het punt staat een kogel te gooien. Tekst onder het beeld: ‘Non omne quod minatur ferit’ (niet alles wat dreigt treft ook). Door weersinvloeden was het beeldhouwwerk aangetast. Er is klein herstel uitgevoerd om het degradatieproces zo veel mogelijk te vertragen.