Wat is restauratie?
Als er wordt gesproken over restauratie, dan gaat het in principe altijd om een rijksmonument, provinciaal monument of gemeentelijk monument of om een monumentaal pand dat deel uitmaakt van een beschermd dorpsgezicht of beschermd stadsgezicht. Ook zijn er natuurlijk eigenaren/gebruikers van niet-officieel monumentaal oud vastgoed, die hun pand willen verbouwen. En niet te vergeten het Post 65 erfgoed: vastgoed dat is ontstaan in de periode 1965-1990 en misschien in aanmerking komt voor een monumentenstatus.
Door het verduurzamen, onderhouden en/of herbestemmen van een monumentaal pand krijgt het een nieuw leven of kan het leven worden verlengd.
Restauratie: bouwvak voor de toekomst
Als er één vak is waarin wordt nagedacht over het hergebruik van materialen, dan is het de restauratie. Een duurzamer bouwtechniek is nauwelijks denkbaar. Hoe geavanceerd de nieuwe technieken en materialen ook zijn, vanwege de duurzaamheid is hergebruik van materialen een belangrijk aspect binnen de bouwkunde van de toekomst.
In het restauratievak werken echte vakmensen met vaak eeuwenoude materialen. Zij zullen altijd proberen deze te hergebruiken, waarbij ze zo nodig en mogelijk de oude bouwkundige technieken toepassen. Het zit in hun dna. Maar zij zijn het ook verplicht, want voor het verbouwen van een monumentaal pand gelden regels.
Een monumentaal pand verbouwen
Als een pand de status heeft van rijksmonument of gemeentelijk monument of als het deel uitmaakt van een beschermd dorpsgezicht of beschermd stadsgezicht ben je gebonden aan wet- en regelgeving. Wil je zo’n monument verbouwen, dan krijg je te maken met de Erfgoedwet en de Omgevingswet en met instanties als de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Wettelijk is vastgelegd hoe je met de restauratie van ons erfgoed moet omgaan, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe het toezicht is geregeld. In de praktijk is de toepassing van deze wetgeving grotendeels neergelegd bij de uitvoerende partijen in de erfgoedsector. Wie zijn/haar monument wil verbouwen en/of verduurzamen, kan zich daarom het beste wenden tot een partij met kennis van restauratie. Bijvoorbeeld tot een erkend restauratiebouwbedrijf. Jurriëns is zo’n erkend restauratiebedrijf, kent de wet- en regelgeving op erfgoedgebied én beschikt over de vakmensen die bekend zijn met alle technieken en materialen die zijn toegepast.
Regels voor restauratie: de restauratieladder
Bij restauratie van monumentale panden is de restauratieladder leidend. Elk te restaureren onderdeel van het monument wordt beoordeeld aan de hand van de drie treden van de ladder.
Trede 1 schrijft voor dat een onderdeel moet worden geconserveerd in de oorspronkelijke staat (onderhoud). Is dit niet mogelijk, dan mag trede 2 worden toegepast: reparatie. Is het onderdeel ook niet meer te repareren, dan mag het worden vervangen. Dat betekent: kopiëren, imiteren of verbeteren.
Bij een vermoeden van belangrijke, onderliggende, historische objecten of elementen wordt, voordat restauratie kan plaatsvinden, archeologisch onderzoek gedaan. Wordt tijdens de verbouwing interessant archeologisch of historisch materiaal ontdekt, dan worden alle activiteiten stilgelegd om nader onderzoek te doen.
Verduurzaming en/of herbestemming/transformatie
Belangrijke redenen om een monument te willen verbouwen zijn het verbeteren van de leefbaarheid en de mogelijkheid om het pand door verbouwing/uitbreiding te kunnen behouden voor de toekomst. Het gaat dus vaak om verduurzaming en herbestemming/transformatie. Historisch vastgoed voldoet nu eenmaal meestal niet aan de huidige eisen op het gebied van comfort, moderne (communicatie)technieken en energieverbruik. Dat maakt, soms ingrijpende, aanpassingen noodzakelijk om leegstand van nationaal erfgoed te voorkomen. Dankzij de deskundigheid, creativiteit en inventiviteit van restauratiebedrijven kan het erfgoed niet alleen behouden blijven, maar wordt het zelfs omgetoverd tot een inspirerend en bruisend bouwwerk met een soms compleet andere functie dan de oorspronkelijke. Terwijl het monument zelf volledig behouden blijft. Zo wordt bijvoorbeeld een kerk bibliotheek, een fort horecaonderneming, een villa vergadercentrum en een grachtenpand hotel.
De restauratiesector
Een groot aantal (semi-)overheids-, provinciale en gemeentelijke instanties zet zich in voor het behoud van ons nationaal erfgoed. Daarnaast zijn de meeste partijen in de uitvoerende sector verenigd in certificerende en belangenorganisaties. Veel informatie over het onderhouden, restaureren of verduurzamen van monumenten en het toezicht daarop is verzameld op hun websites. Zo kunnen geïnteresseerden bijvoorbeeld terecht bij de al genoemde Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, op de website monumenten.nl of op de website van het Nationaal Restauratiefonds.
De vele bedrijven die zich In heel Nederland hebben gespecialiseerd in het onderhouden, verbouwen, transformeren en/of verduurzamen van monumentale panden, zijn veelal verenigd in belangenorganisaties. Zo zijn de (erkende) restauratie-architecten bijvoorbeeld aangesloten bij de Vereniging van Architecten Werkzaam in de Restauratie. Erkende restauratiebouwbedrijven zijn aangesloten bij de Vakgroep Restauratie. Een erkend restauratiebedrijf heeft bewezen dat de geleverde kwaliteit voldoet aan de uitvoeringsrichtlijnen (URL). De stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM) is het platform voor monumenteigenaren, ontwerpers en uitvoerders en toezichthouders.
Het Nationaal Centrum Erfgoedopleidingen (NCE) leidt mensen op voor tal van functies in de erfgoedsector. Erkende restauratiebedrijven die, zoals Jurriëns, ook erkend restauratieleerbedrijf zijn, zijn tevens aangesloten bij de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB). Deze leerbedrijven zijn essentieel bij het doorgeven van restauratiekennis aan volgende generaties, zodat ook in de toekomst ons nationaal erfgoed in deskundige handen blijft.